به گزارش سرویس بهداشت و سلامت قدس آنلاین، تا چند سال پیش چندان توجهی به افسردگی کودکان و نوجوانان نمی شد و تصور عموم بر این بود که تمام رفتارهای نوجوان به مشکلات دوران بلوغ مربوط است و همچنین علائم نامشخصی از قبیل ناسازگاری با والدین، بزهکاری، مشکلات غذایی و... اختلالات افسردگی تلقی می شد. در حالی که امروزه ثابت شده است که علائم افسردگی در بچه ها درست مانند بزرگسالان است که مهم ترین آنها را می توان ناراحتی، بی علاقگی، عدم تمرکز فکری، افکار منفی و اختلالات خواب دانست.
1% کودکان و 5% نوجوانان مبتلا به بیماری افسردگی هستند که این رقم، آمار نگران کننده ای است و باید گفت که اقدام به خودکشی یکی از پی آمدهای ناگوار آن است. نکته دیگر این که احتمال ابتلا به افسردگی در بین دختران و پسران در سن قبل از بلوغ به یک اندازه است. اما با آغاز دوران بلوغ، نسبت افسردگی در بین دختران نوجوان، درست مانند بزرگسالان دو برابر پسران است و این مشکل به خاطر این است که دختران در این سن اعتماد به نفس کمتر و تصور منفی تری از وضعیت جسمانی خود دارند.
در 40 تا 70% موارد، مشکلات بچه ها در انجام تکالیف مدرسه با افسردگی در ارتباط است. این موضوع ممکن است به دلیل اضطراب جدایی از والدین، پریشانی و دلهره، ترس از مدرسه و مشکل در یادگیری کودک باشد. رفتارهای آشوبگرانه یا مشکلات انضباطی در مدرسه، معمولا قبل از افسردگی بروز می کند و یک فاکتور پرخطر را به وجود می آورند که ممکن است در وجود او باقی بماند. رفتارهای پرخطر و خصوصا مصرف مشروبات الکلی و قرص های روان گردان معمولا مشکلات ثانویه افسردگی در نوجوانان به حساب می آیند.
علائم افسردگی
شناخت علائم افسردگی در درجه اول نیازمند توجه بسیار دقیق به سخنان کودک است. نمونه های زیر فهرستی از رایج ترین جملاتی است که کودک افسرده به کار می برد که هر کدام مفهومی خاص دارد:
" من هیچ چیزی دوست ندارم"، " هیچ کاری برای انجام دادن ندارم": از دست دادن میل و علاقه
" من موجود بی ارزشی هستم" : از دست دادن اعتماد به نفس و احساس بی ارزش بودن
" نمی توانم کاری انجام دهم" : ناتوانی
" تقصیر من بود"، " من بدجنس هستم"، خجالت می کشم" : احساس گناه و بی آبرویی
" مامان و بابا مرا دوست ندارند" : از دست دادن عشق و احساس یاس و ناامیدی
" هیچ کس مرا دوست ندارد" : در مواردی تفکر راجع به مرگ و خودکشی
" نمی دانم ، یادم نمی آید"، " این کار خیلی سخت است و من نمی توانم آن را انجام دهم "، " هیچی نمی فهمم" : اختلال در توجه و تمرکز، ادراک و به خاطر سپردن.
در برابر چنین مشکلات کودک در مدرسه، والدین و معلمان مدرسه حتما باید تغییرات رفتاری او را جدی تلقی کنند. کودکی که نمی تواند برای انجام تکالیف مدرسه تمرکز کند در اغلب موارد از انجام تکالیف خودداری می کند و یا اینکه حداقل لجاجت نمی کند اما ساعت ها خود را با کتاب و دفترهایش سرگرم می کند بدون اینکه تکالیفش را انجام دهد که در هر دو این موارد، دچار افت تحصیلی می شود. گاه نیز افسردگی کودک به گونه ای متفاوت خود را نشان می دهد؛ کودک تحریک پذیر، حساس و هیجان زده می شود، خود را با انجام کارهای بی فایده خسته می کند و عصبانی می شود و گاه نیز گوشه گیر شده و در افکار خود فرو می رود.
در چنین شرایطی غالبا اشتهای کودک به غدا خوردن تغییر می کند. از دست دادن اشتها در مورد کودکان بیشتر و در بین نوجوانان در بیشتر موارد، گرسنگی شدید و حتی بیماری جوع را به دنبال دارد. در مورد خواب هم باید گفت که کودک مبتلا به افسردگی خواب آشفته ای دارد، تمایلی به خوابیدن ندارد، به سختی می خوابد و احساس خستگی می کند. رفتار متقابل با این بی حوصلگی و بی علاقگی های ناخود آگاه کودک یا نوجوان، که غالبا با واکنش های خانواده تشدید می شود، یک دور باطل به وجود می آید که تنها ثمره آن فقط تشدید افسردگی است، بدون اینکه افسردگی شناخته شود و یا حتی تصور این مشکل به وجود آید.
رفتار مناسب با نوجوان افسرده
در صورتی که تغییرات رفتاری کودک یا نوجوان که هیچ دلیل منطقی پیرامون مسائل خانوادگی، شخصی یا اجتماعی برای آن وجود ندارد، با خشونت، درد و ناراحتی همراه باشد، حتما باید با پزشک متخصص مشورت کرد. بیماری افسردگی با تشخیص مشکل توسط پزشک، توضیح رفتار مناسب به خانواده کودک بیمار و معاینه وی، بهبود می یابد. اما اگر باز هم با وجود درمان های پزشکی، کودک یا نوجوان چندان تغییری نکرد، در این حالت باید موضوع را با روانشناس کودک در میان گذاشت. داروهای ضد افسردگی چندان برای کودکان تجویز نمی شود اما برای نوجوانان افسرده می تواند بسیار مفید باشد. روش های مختلفی برای درمان افسردگی کودکان و نوجوانان وجود دارد که خانواده و حتی خود کودک یا نوجوان می توانند آن را انتخاب کنند.
فرزندان افراد افسرده
کودکان والدین مبتلا به بیماری افسردگی، بیش از دیگر بچه ها دچارمشکلات روانشناسی می شوند. اختلالات رفتاری در این گروه کودکان سه برابر بیشتر از سایر بچه هاست. تاثیر افسردگی پدر یا مادر درهمه بچه ها به یک شکل نبوده و این تاثیرات در کودکان و نوجوانان نیز یکسان نیست. تحقیقات نشان می دهد که 24% کودکان کمتر از یک سال که مادران آنها افسردگی دارند، دچار مشکلات تاثیر متقابل هستند. همچنین ثابت شده است که 40% کودکانی که والدین آنها در زمان های نزدیک تولد فرزندشان گرفتار مسائل اختلالات عاطفی بوده اند، در سنین بزرگسالی تحت درمان های روانشناسی قرار گرفته اند. این مشاهدات اهمیت استفاده از روش های درمانی را در مورد زوج هایی که زن یا مرد مشکلات افسردگی دارند، نشان می دهد.
تاثیر رابطه والدین با بچه ها از سنین خردسالی تا نوجوانی در تشدید مشکلات افسردگی در درجه اول اهمیت قرار دارد. همان طور که به تغییرات جسمانی در دوران نوجوانی باید اهمیت داده شود، از تحولات روانشناسی رفتاری نیز نباید غفلت کرد. حضور پدر یا مادر افسرده قطعا دوران نوجوانی متعادل و طبیعی را برای نوجوان به همراه نخواهد داشت.
آینده کودک افسرده
مهم ترین خطری که کودکان مبتلا به افسردگی را تهدید می کند این است که بیماری آنها در نوجوانی نیز ادامه خواهد داشت. احتمال عود یا بازگشت بیماری در 70% موارد پس از پنج سالگی ادامه خواهد داشت.
در مورد آینده این کودکان در سن بزرگسالی باید گفت که برخی تحقیقات نشان می دهد که بسیاری از کودکان در معرض ابتلا به افسردگی- به رغم انتظار همه- در سنین بزرگسالی درست مانند سایر کودکان به توانایی ها و شایستگی های بالایی می رسند. همچنین تحقیقات دیگر در این زمینه نیز گویای این مطلب است که کودکان افسرده علائمی از بیماری را در بزرگسالی ندارند.
اما به عکس ، شواهد نشان می دهد که نوجوانان افسرده بیش از آنچه انتظار می رود، در آینده گرفتار افسردگی خواهند بود.
اما باید توجیهاتی که افسردگی در بزرگسالی را صرفا به دوران کودکی مرتبط می کند، فراموش کنیم.
منبع: ww.Doctissimo.fr